⚡ Газардуулга ба аянга хамгаалалтын систем
Газардуулга болон аянга хамгаалалтын систем нь барилга байгууламж, цахилгаан тоног төхөөрөмж, хүний аюулгүй байдлыг хангах хамгийн чухал хамгаалалтын шийдлүүдийн нэг юм. Эдгээр нь үйлдвэрлэл, орон сууц, оффис, дэд станц, холбоо мэдээллийн байгууламж зэрэг бүх төрлийн барилгад зайлшгүй шаардлагатай.
1️⃣ ГАЗАРДУУЛГЫН СИСТЕМ (Grounding System)
📌 Тодорхойлолт
Газардуулга гэдэг нь цахилгаан төхөөрөмжийн металл их бие болон цахилгаан системийн тодорхой хэсгийг газар (хөрс)-тай цахилгаанаар холбож, илүүдэл гүйдэл, гэмтлийн гүйдлийг аюулгүй замаар газарт тараах хамгаалалтын арга хэмжээ юм.
🎯 Үндсэн зорилго
- ⚠️ Хүнийг цахилгаанд цохиулах ослоос хамгаалах
- 🔥 Богино холболт, галын аюулаас сэргийлэх
- ⚡ Илүүдэл болон алдагдлын гүйдлийг саармагжуулах
- 📡 Тоног төхөөрөмжийн хэвийн ажиллагааг хангах
- 🖥 Мэдээллийн болон нарийн төхөөрөмжийг хамгаалах
🔧 Газардуулгын үндсэн төрлүүд
1. Хамгаалалтын газардуулга
Тоног төхөөрөмжийн металл их биеийг газардуулж, гэмтлийн үед гүйдлийг аюулгүй тараана.
2. Ажлын газардуулга
Цахилгаан системийн нейтраль цэгийг газардуулна (жишээ нь трансформаторын нейтраль).
3. Аянга хамгаалалтын газардуулга
Аянгын гүйдлийг газарт дамжуулах зориулалттай.
🏗 Бүрэлдэхүүн хэсэг
- Газардуулгын электрод (ган саваа, зэс бүрсэн саваа)
- Холбогч туузан төмөр (flat bar)
- Зэс утас / кабель
- Холболтын хавчаар
- Газардуулгын хяналтын худгийн хайрцаг
📐 Стандарт эсэргүүцлийн шаардлага (ерөнхий)
- Орон сууц: ≤ 4 Ом
- Дэд станц: ≤ 1 Ом
- Мэдээллийн систем: ≤ 1 Ом
- Аянга хамгаалалт: ≤ 10 Ом (зарим тохиолдолд ≤ 4 Ом)
2️⃣ АЯНГА ХАМГААЛАЛТЫН СИСТЕМ (Lightning Protection System)
📌 Тодорхойлолт
Аянга хамгаалалтын систем нь барилга байгууламжийг аянгын шууд болон шууд бус нөлөөллөөс хамгаалах цогц систем юм.
Аянгын гүйдэл 100,000 ампер хүртэл хүрч болдог тул маш өндөр эрсдэлтэй.
⚡ Системийн үндсэн бүтэц
1. Аянга хүлээн авагч (Lightning Rod / Air Terminal)
Барилгын хамгийн өндөр цэгт байрлуулна.
2. Дамжуулагч (Down Conductor)
Аянгын гүйдлийг доош газардуулгын систем рүү дамжуулна.
3. Газардуулгын систем
Гүйдлийг аюулгүйгээр газарт тараана.
4. Хэт хүчдэлийн хамгаалалт (SPD – Surge Protection Device)
Дотоод цахилгаан болон мэдээллийн системийг хамгаална.
🏢 Аянга хамгаалалтын төрлүүд
▪ Энгийн Франклины систем
Benjamin Franklin-ий зохион бүтээсэн уламжлалт аянга зайлуулагч систем.
▪ Идэвхтэй аянга хамгаалагч (ESE – Early Streamer Emission)
Өргөн хамгаалалтын радиустай орчин үеийн систем.
▪ Торлон хамгаалалт (Mesh System)
Том үйлдвэрийн барилга, агуулахад ашиглана.
3️⃣ Дотоод хамгаалалт (Surge Protection)
Цахилгааны сүлжээгээр дамжин ирэх хэт хүчдэлээс хамгаалах зориулалттай.
SPD төрлүүд:
- Type 1 – Аянгын шууд нөлөөлөл
- Type 2 – Хуваарилах самбарын хамгаалалт
- Type 3 – Төхөөрөмжийн ойролцоо хамгаалалт
4️⃣ Газардуулга ба аянга хамгаалалтын ялгаа
| Үзүүлэлт |
Газардуулга |
Аянга хамгаалалт |
| Зорилго |
Алдагдлын гүйдэл зайлуулах |
Аянгын гүйдэл зайлуулах |
| Ашиглах нөхцөл |
Өдөр тутмын ажиллагаа |
Аянгын үед |
| Системийн хэсэг |
Электрод, кабель |
Аянга хүлээн авагч + дамжуулагч |
5️⃣ Систем суурилуулах үе шат
- Хөрсний эсэргүүцэл хэмжих
- Төслийн тооцоо хийх
- Электрод суулгах
- Холболт гагнах
- Эсэргүүцэл хэмжих
- Туршилт, хүлээлгэн өгөх
6️⃣ Ашиглах салбарууд
- 🏠 Орон сууц
- 🏢 Оффис, худалдааны төв
- 🏭 Үйлдвэр
- ⛽ Шатахуун түгээх станц
- 📡 Харилцаа холбооны станц
- ⚡ Дэд станц
7️⃣ Давуу тал
✅ Хүний амь нас хамгаална
✅ Тоног төхөөрөмжийн насжилт уртасгана
✅ Галын аюул бууруулна
✅ Даатгалын шаардлага хангана
✅ Олон улсын стандарт (IEC 62305) хангана
EN
MG
